جارى است : وفاى به پيمان در نزد خدا ارزش دارد ، و در قرآن در ستايش اسماعيل ( ع ) آمده است : اسماعيل در وعده اى كه مىداد راستگو بود ( 1 ) ، از عبد اللَّه بن عمر نقل شده كه او به مردى از قريش وعده داد كه دخترش را تزويج او كند چون مرگش فرا رسيد نزد او فرستاد و دختر را به عقد او در آورد و گفت : بر من ناخوشايند بود كه خداى را ديدار كنم در حالى كه يك سوّم نفاق در من باشد ، و منظورش دروغ بود چون در واقع خلف وعده كردن دروغگويى است ، چون دو رويى در دين سه جزء دارد ، 1 - در دل از دين خارج شود ، 2 - خودنمايى كردن در كارها به اعتقاد اين كه درست مىباشد ، 3 - دروغ گفتن و آن گفتار زبانى است كه با اعتقاد مطابق باشد . منافقان هر گاه مؤمنان را ملاقات كنند گويند ايمان آورديم و چون با شياطين خود خلوت كنند گويند ما با شماييم فقط ما آنها را ريشخند مىكنيم ( 2 ) ، هر گاه دورويان نزد تو آيند گويند گواهى دهيم كه تو پيامبر خدايى و خداوند مىداند كه تو فرستاده اويى و خدا گواهى دهد كه دو رويان دروغگو مىباشند ( 3 ) . چون گفتار زبانى آنها با باورهاى فاسدى كه در دل دارند مطابقت ندارد در اين صورت دروغگويى يك سوّم نفاق است و آن از نظر فساد نيرومندترين اجزا مىباشد چون زيانى كه از آن روى مىدهد به ديگرى مىرسد و دو جزء ديگر چنان نيست و گفتار پيامبر ( ص ) بر اين مطلب حمل مىشود : دروغگويى سر چشمهء دو رويى است . اى برادر از آنچه ياد كرديم آگاه شدى كه عمل كردن به وعده ها واجب است تا به وسيلهء آن از بندگى كسى كه به او وعده داده اى به سوى آزادى رها شوى زيرا اين بندگى بيشتر و نيرومندتر است چون گناه در مورد آخرت است و بندگى حقيقى چنان نيست و خدا سر پرست توفيق است . كلمهء نهم گفتار آن حضرت ( ع ) : اكبر الاعداء اخفاهم مكيدة بزرگترين دشمنان دشمنى است كه مكرش پنهانتر است . شارح گويد : مكيده فعيله و از كيد است كه همان حيله و نيرنگ مىباشد ، و منظور

--> ( 1 ) مريم ( 19 ) قسمتى از آيه 44 . ( 2 ) بقره ( 2 ) آيه 14 . ( 3 ) منافقون ( 63 ) آيه 1 .